PrEP On-Demand หรือที่เรียกว่า “เพร็พตามต้องการ” เป็นวิธีหนึ่งในการใช้ยาป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีที่ออกแบบมาให้ยืดหยุ่น เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นครั้งคราวและสามารถวางแผนล่วงหน้าได้ ก่อนหน้านี้การใช้ PrEP มักจะหมายถึงการรับประทานยาแบบรายวัน แต่กับ PrEP On-Demand คุณสามารถรับประทานยาเฉพาะเมื่อคาดว่าจะมีความเสี่ยงต่อการสัมผัสไวรัสเท่านั้น โดยมีกำหนดตารางยาแบบ “2-1-1” ที่ช่วยให้ระดับยาในร่างกายสูงพอที่จะสร้างเกราะป้องกันก่อนและหลังการสัมผัสได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อใช้ตามคำแนะนำนี้ ผู้ใช้สามารถลดโอกาสการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างมีนัยสำคัญ ขณะเดียวกันก็ไม่จำเป็นต้องรับประทานยาทุกวัน ซึ่งตอบโจทย์ไลฟ์สไตล์ของคนที่มีความเสี่ยงเป็นครั้งคราวได้อย่างดีเยี่ยม
PrEP On-Demand คืออะไร ?
PrEP On-Demand เพร็พตามความต้องการ คือ ยาต้านไวรัสเอชไอวี “ก่อน” สัมผัสเชื้อ โดยมีกลไกการทำงานที่จะเข้าไปยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อไวรัสเอชไอวี ที่อาจเข้ามาในร่างกาย ทำให้ไวรัสฯ ไม่สามารถเจริญเติบโต และถูกกำจัดออกไปจากร่างกาย ยาสูตรนี้ เหมาสำหรับผู้ที่ วางแผนการมีเพศสัมพันธ์ได้
วิธีการทานยา PrEP On-Demand
- ทาน 2 เม็ดแรก ก่อนมีเพศสัมพันธ์ 2 – 24 ชั่วโมง
- ทาน 1 เม็ด หลังทานยาครั้งแรก 24 ชั่วโมง
- ทานอีก 1 เม็ด หลังทานยาครั้งแรก 48 ชั่วโมง
เพร็พ (PrEP) เหมาะสำหรับใครบ้าง
- ผู้ที่เปลี่ยนคู่นอนบ่อย
- ผู้ที่มีคู่นอนผลเลือดต่าง
- ผู้ที่ทำงานบริการทางเพศ
- ผู้ที่ใช้สารเสพติดชนิดฉีด
- ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย
- ผู้ที่เคยรับ ยาเป๊ป (PEP) บ่อยครั้ง
- ผู้ที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่สวมถุงยางอนามัย
ข้อดีของเพร็พ On-Demand
- สะดวกต่อการใช้ เนื่องจากไม่จำเป็นต้องรับประทานทุกวัน
- เหมาะสำหรับผู้ที่ไม่สามารถรับประทานยาทุกวันได้ เช่น ผู้ที่ลืมรับประทานยาบ่อยๆ
- เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงไม่บ่อยนัก
การทาน PrEP มีกี่วิธี ?
การใช้ยา PrEP เพื่อป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี สามารถแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบหลัก ซึ่งแต่ละวิธีเหมาะกับไลฟ์สไตล์และระดับความเสี่ยงที่แตกต่างกัน ได้แก่
PrEP มีวีธีการทานอยู่ 2 วิธี ได้แก่
-
PrEP แบบ Daily (รับประทานทุกวัน) เป็นการรับประทานยา PrEP วันละ 1 เม็ด อย่างสม่ำเสมอในเวลาเดียวกันทุกวัน วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวีอย่างต่อเนื่อง หรือมีเพศสัมพันธ์เป็นประจำ การทานแบบ Daily จะช่วยให้ระดับยาในร่างกายคงที่ และให้ประสิทธิภาพในการป้องกันสูงเมื่อรับประทานอย่างต่อเนื่องตามคำแนะนำแพทย์
-
PrEP แบบ On-Demand (รับประทานตามต้องการ) เป็นการรับประทานยาเฉพาะช่วงที่คาดว่าจะมีความเสี่ยง โดยใช้รูปแบบการทานยาแบบ 2-1-1 คือ รับประทานยาก่อนมีความเสี่ยง 2 เม็ด จากนั้นรับประทานต่ออีก 1 เม็ดใน 24 ชั่วโมง และอีก 1 เม็ดใน 48 ชั่วโมง วิธีนี้เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นครั้งคราวและสามารถวางแผนล่วงหน้าได้
รับเพร็พ (PrEP) มีขั้นตอนอย่างไร?
ก่อนการรับยาเพร็พ PrEP ต้องมีการปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ พร้อมกับ ตรวจเลือด เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีการติดเชื้อเอชไอวีมาก่อน รวมถึงการทำงานของตับ และไตต้องอยู่ในเกณฑ์ปกติ โดยจะต้องทานยาอย่างต่อเนื่องตามแพทย์แนะนำ ซึ่งในระหว่างทานยาเพร็พ ผู้รับยาจะต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด และมีวินัยในการติดตามผลเลือดเพื่อยืนยันว่าไม่มีการติดเชื้อเอชไอวี
PrEP ไม่เหมาะสำหรับใคร ?
แม้ว่า PrEP จะเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี แต่ไม่ได้เหมาะกับทุกคน การเริ่มใช้ยา PrEP ควรผ่านการประเมินสุขภาพและคำแนะนำจากแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ก่อนเสมอ โดยกลุ่มบุคคลที่ควรหลีกเลี่ยงหรือใช้ด้วยความระมัดระวังเป็นพิเศษ ได้แก่
- ผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับตับ
- เนื่องจากยาบางชนิดใน PrEP ถูกกำจัดผ่านตับ ผู้ที่มีโรคตับเรื้อรัง หรือมีค่าการทำงานของตับผิดปกติ อาจมีความเสี่ยงต่อผลข้างเคียงที่รุนแรงขึ้น หากใช้ยาโดยไม่ผ่านการประเมินอย่างเหมาะสม
- ผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับไต
- ยา PrEP โดยเฉพาะสูตรที่มี TDF อาจส่งผลต่อการทำงานของไต ผู้ที่มีภาวะไตเสื่อม หรือมีค่าการทำงานของไตต่ำกว่ามาตรฐาน จึงควรหลีกเลี่ยงหรืออยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด
- ผู้ที่แพ้ยา TDF หรือ FTC
- ผู้ที่เคยมีประวัติแพ้ยาในกลุ่มนี้ ไม่ควรใช้ PrEP เนื่องจากอาจเกิดอาการแพ้ เช่น ผื่น ลมพิษ คลื่นไส้ หรืออาการรุนแรงอื่นๆ ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ
การเลือกใช้ PrEP อย่างปลอดภัยจึงไม่ใช่เพียงการเข้าถึงยาเท่านั้น แต่ต้องเริ่มจากการตรวจสุขภาพ การประเมินความเสี่ยง และการติดตามผลอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การป้องกันเอชไอวีมีประสิทธิภาพและไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพในระยะยาว
อ่านบทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ
ข้อแตกต่างระหว่าง เพร็พ On-Demand กับเพร็พ Daily
| On-Demand | ทานก่อนเสี่ยง 2-24 ชั่วโมง |
|
ราคาถูกกว่าแบบ Daily |
|---|---|---|---|
| Daily | ทานก่อนเสี่ยง 7 วัน |
|
ราคาแพงกว่าแบบ On-Demand |
ผลข้างเคียงของการกินเพร็พ (PrEP)
โดยส่วนใหญ่ผู้ที่ทานยาเพร็พ มักจะไม่มีผลข้างเคียงใดๆ ซึ่งจากสถิติผู้ที่มีอาการข้างเคียงพบได้น้อยมาก และไม่ส่งผลที่อันตรายต่อร่างกาย อาจแสดงอาการ คลื่นไส้ ปวดศีรษะ ท้องเสีย หรือเบื่ออาหาร หลังจากนั้นอาการจะดีขึ้นเมื่อทานยาต่อเนื่องประมาณ 2-3 สัปดาห์ หากในกรณีที่มีความผิดปกตินอกเหนือที่กล่าวมา หรือรุนแรงมากขึ้นควรปรึกษาแพทย์โดยด่วน
บทสรุป
PrEP On-Demand เป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีที่ตอบโจทย์ผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นครั้งคราวและสามารถวางแผนล่วงหน้าได้อย่างเหมาะสม การใช้ยาอย่างถูกวิธีตามรูปแบบ 2-1-1 ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกัน พร้อมลดภาระของการต้องรับประทานยาทุกวัน อย่างไรก็ตาม การเลือกใช้ PrEP แบบใดก็ตาม ควรอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจที่ถูกต้อง การประเมินความเสี่ยงของตนเอง และการได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์อย่างสม่ำเสมอ นอกจากนี้ การใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วยยังคงเป็นสิ่งสำคัญในการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ การดูแลสุขภาพทางเพศอย่างรอบด้าน ไม่เพียงช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อ แต่ยังเป็นการสร้างความมั่นใจ ความรับผิดชอบต่อตนเอง และต่อคู่นอนในระยะยาว
อ้างอิงข้อมูลจาก: