Mpox (ฝีดาษวานร/ฝีดาษลิง): อาการ ติดต่อและป้องกัน
ฝีดาษลิงหรือเอ็มพอกซ์ติดต่อทางไหน ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกันเสี่ยงไหม หลังสัมผัสควรทำอย่างไร และเมื่อไรจึงกลับมาสัมผัสใกล้ชิดได้
Read in English
สารบัญ
ใช้ผ้าเช็ดตัวหรือเครื่องนอนร่วมกัน ติดเอ็มพอกซ์ได้ไหม?
สิ่งของที่ปนเปื้อนจากผู้มีเชื้อเป็นช่องทางรับเชื้อได้ จึงไม่ควรใช้ผ้าเช็ดตัว เสื้อผ้า หรือเครื่องนอนร่วมกันกับผู้สงสัยป่วย และควรขอคำแนะนำการทำความสะอาดจากสถานพยาบาล
สัมผัสใกล้ชิดผู้ป่วยแต่ยังไม่มีอาการ ต้องรอดูผื่นก่อนหรือไม่?
ไม่ควรรอ ติดต่อสถานพยาบาลเพื่อประเมินการสัมผัสและความเหมาะสมของวัคซีนหลังสัมผัสโดยเร็ว การมีวัคซีนและเกณฑ์บริการอาจเปลี่ยนได้ จึงต้องยืนยันกับผู้ให้บริการ ไม่ซื้อยากินป้องกันเอง
สะเก็ดเริ่มหลุดแล้วกลับมามีเพศสัมพันธ์ได้เลยไหม?
ยังไม่ใช้เป็นเกณฑ์เพียงอย่างเดียว ต้องให้รอยโรคทุกจุดหาย สะเก็ดหลุด และมีผิวใหม่ปกคลุมครบ รวมทั้งทำตามคำแนะนำของผู้รักษา ถุงยางไม่ป้องกันการสัมผัสผิวหนังนอกบริเวณที่ปกคลุมทั้งหมด
แหล่งข้อมูลสำหรับคำตอบเหล่านี้
Mpox ซึ่งหลายคนค้นหาว่า “ฝีดาษวานร” หรือ “ฝีดาษลิง” เป็นโรคจากไวรัส monkeypox ติดต่อหลักผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับผื่น ตุ่ม แผล สะเก็ด สารคัดหลั่ง หรือสิ่งของที่ปนเปื้อน การติดต่อเกิดได้กับทุกคนและไม่ควรถูกผูกกับเพศสภาพหรือรสนิยมทางเพศ
อาการ Mpox เป็นอย่างไร
อาการมักเกิดภายใน 21 วันหลังสัมผัส อาจมีไข้ หนาวสั่น ต่อมน้ำเหลืองโต อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ เจ็บคอ หรือไอ ก่อนหรือหลังผื่น บางคนมีเพียงผื่นเฉพาะที่โดยไม่มีไข้ ตุ่มอาจเจ็บมากในช่วงแรกและคันเมื่อเริ่มตกสะเก็ด
ผื่นเริม ซิฟิลิส อีสุกอีใส รูขุมขนอักเสบ และโรคผิวหนังอื่นอาจคล้าย Mpox จึงไม่ควรวินิจฉัยจากภาพอย่างเดียว การตรวจมักเก็บตัวอย่างจากรอยโรคที่เข้าถึงได้ตามคำแนะนำของบุคลากรสุขภาพ
หากสงสัย Mpox ควรทำอย่างไร
ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำมาก โดยเฉพาะ HIV ที่ยังไม่กดไวรัสหรือ CD4 ต่ำ ผู้ตั้งครรภ์ เด็ก และผู้มีโรคผิวหนังกว้างอาจเสี่ยงป่วยรุนแรง ควรประเมินเร็ว การรักษาขึ้นกับความรุนแรง ความเสี่ยง และแนวทางของประเทศ ไม่ควรซื้อยาต้านไวรัสหรือสเตียรอยด์ใช้เอง
- หลีกเลี่ยงการจูบ กอด นวด เพศสัมพันธ์ และการสัมผัสผื่นกับผู้อื่นจนได้รับคำแนะนำ
- ปิดรอยโรคเมื่อทำได้ สวมหน้ากากเมื่ออยู่ใกล้คนอื่น ไม่ใช้ผ้าเช็ดตัว เสื้อผ้า เครื่องนอน ภาชนะ หรือเซ็กซ์ทอยร่วมกัน
- ล้างมือบ่อย ไม่แกะสะเก็ด และแยกจากสัตว์เลี้ยงจนได้รับคำแนะนำ เพราะสัตว์บางชนิดอาจติดเชื้อได้
- ติดต่อสถานพยาบาลล่วงหน้าก่อนเดินทาง เพื่อให้จัดพื้นที่และวิธีเก็บตัวอย่างอย่างเหมาะสม
วัคซีน Mpox ก่อนหรือหลังสัมผัส
วัคซีนอาจใช้ก่อนสัมผัสในผู้ที่มีโอกาสรับเชื้อสูง หรือหลังสัมผัสเพื่อช่วยป้องกันหรือลดความรุนแรงเมื่อให้เร็ว CDC ระบุว่าหลังสัมผัสควรให้โดยเร็ว โดยภายใน 4 วันให้โอกาสป้องกันโรคดีที่สุด และอาจให้ได้ถึง 14 วันเพื่อช่วยลดความรุนแรงหากยังไม่มีอาการ อย่างไรก็ตามชนิดวัคซีน กลุ่มเป้าหมาย และจุดบริการในไทยอาจเปลี่ยน จึงต้องตรวจสอบกับหน่วยงานสาธารณสุขหรือสถานพยาบาล
ติดต่อได้นานแค่ไหน
ผู้ป่วยสามารถส่งต่อเชื้อได้ตั้งแต่เริ่มมีอาการจนผื่นทุกจุดตกสะเก็ด สะเก็ดหลุด และมีผิวใหม่ปกคลุมทั้งหมด ระยะเวลาต่างกันในแต่ละคนและอาจนานหลายสัปดาห์ ควรทำตามคำแนะนำการแยกตัวของหน่วยงานท้องถิ่น ไม่ใช้เพียงจำนวนวันที่กำหนดเอง
คำถามที่พบบ่อย
Mpox กับฝีดาษลิงคือโรคเดียวกันไหม?
ใช่ เป็นชื่อที่ใช้เรียกโรคจาก monkeypox virus ปัจจุบันนิยมใช้คำว่า Mpox เพื่อลดการตีตราและความเข้าใจผิดว่าเกิดจากลิงเท่านั้น
ถุงยางป้องกัน Mpox ได้ไหม?
ถุงยางอาจลดการสัมผัสบริเวณที่ปกคลุม แต่ป้องกันไม่ได้ทั้งหมดเพราะผื่นและการสัมผัสผิวหนังอาจเกิดนอกบริเวณนั้น
ไม่มีไข้แต่มีตุ่มที่อวัยวะเพศเป็น Mpox ได้ไหม?
เป็นไปได้ แต่โรคอื่นก็ทำให้ตุ่มคล้ายกันได้ ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดและให้สถานพยาบาลประเมินแทนการวินิจฉัยจากภาพ
Mpox รักษาหายไหม?
คนส่วนใหญ่ฟื้นตัวด้วยการดูแลตามอาการและควบคุมความเจ็บปวด แต่ผู้เสี่ยงรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อนอาจต้องการยาหรือการดูแลเฉพาะ
แหล่งข้อมูลหลักที่ใช้ตรวจทาน
