PrEP คืออะไร? ประสิทธิผล ค่าใช้จ่าย และช่องทางเข้าถึงบริการ

ในยุคที่การดูแล สุขภาพทางเพศ ได้รับความสนใจและความเข้าใจที่เพิ่มมากขึ้น การป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี (HIV) ก็เป็นอีกหนึ่งเรื่องสำคัญที่ทุกคนควรให้ความสำคัญ หนึ่งในเครื่องมือที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางคือ PrEP หรือ “การป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อ” ซึ่งเป็นการใช้ยาต้านไวรัสเพื่อสร้างเกราะป้องกันเอชไอวีก่อนที่จะมีการสัมผัสความเสี่ยงจริง การใช้ "เพร็พ" อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ สามารถลดโอกาสการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง และเป็นทางเลือกที่สำคัญสำหรับบุคคลที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงหรือมีพฤติกรรมเสี่ยงต่อการติดเชื้อ อย่างไรก็ตาม PrEP ไม่ได้มาแทนที่การป้องกันด้วยถุงยางอนามัย แต่เป็นอีกหนึ่งชั้นของการป้องกันที่เสริมความมั่นใจให้กับการดูแลสุขภาพทางเพศของแต่ละบุคคลได้ดียิ่งขึ้น

ยาเพร็พ PrEP คืออะไร?

เพร็พ (Pre-exposure prophylaxis) คือ ยาต้านไวรัสเอชไอวี “ก่อน” สัมผัสเชื้อ สำหรับผู้ที่ไม่มีเชื้อเอชไอวีอยู่ในร่างกาย ใช้เพื่อลดความเสี่ยง ในการติดเชื้อเอชไอวี เหมาะสำหรับกลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น กลุ่มชายรักชาย สาวประเภทสอง หรือผู้ที่มีพฤติกรรมการเปลี่ยนคู่นอนบ่อย คู่นอนมีเชื้อเอชไอวี โดยจะต้องรับประทานยาทุกวัน วันละ 1 เม็ด ในเวลาเดียวกันทุกวัน

หลักการใช้ยาเพร็พ

ยาเพร็พถูกใช้ในกรณีก่อนมีความเสี่ยงสัมผัสเชื้อ มีคุณสมบัติในการต้านไวรัสทำให้ร่างกายมีระดับยาเพียงพอที่จะยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อเอชไอวี จึงเป็นวิธีการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากการศึกษาวิจัยพบว่าการใช้ ยาเพร็พ มีลดความเสี่ยงจากการรับเชื้อเอชไอวีผ่านเพศสัมพันธ์ได้ประมาณ 99% เมื่อใช้ตามแพทย์สั่ง ทั้งนี้ PrEP ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น

ก่อนรับยาเพร็พต้องตรวจอะไรบ้าง?

ก่อนการทานยาเพร็พ จะต้องมีการปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ พร้อมกับตรวจเลือดเพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีการติดเชื้อเอชไอวีมาก่อน รวมถึงการทำงานของตับ และไตต้องอยู่ในเกณฑ์ปกติ โดยจะต้องทานยาอย่างต่อเนื่องตามแพทย์แนะนำ ซึ่งในระหว่างทานยาเพร็พผู้รับยาจะต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด และมีวินัยในการติดตามผลเลือดเพื่อยืนยันว่าไม่มีการติดเชื้อเอชไอวี รวมถึงตรวจเช็คการทำงานของตับ และไตว่าปกติ

PrEP รับประทานอย่างไร?

• ทานยาเพร็พ วันละ 1 เม็ด ต้องทานยาให้ตรงเวลาเดิมของทุกวัน
• ต้องทานอย่างน้อย 7 วันก่อนมีเพศสัมพันธ์ และทานต่อเนื่อง 3 เดือนเต็ม
• กรณีทานยาอื่นเป็นประจำอยู่ก่อนแล้ว ควรแจ้งแพทย์ให้ทราบ
• ไม่ควรทานยาเพร็พ 2 เม็ดในวันเดียว หากลืมทานยา ให้ทานเม็ดที่ลืมเมื่อนึกขึ้นได้ทันที แต่ถ้าใกล้เวลาทานเม็ดต่อไปแล้วให้ทานยาเม็ดถัดไปตามปกติ
• ควรปรึกษาแพทย์ทันทีหากมีความเสี่ยงคล้ายติดเชื้อเอชไอวี
• อาจมีอาการข้างเคียง เช่น คลื่นไส้ น้ำหนักลด
• ยังคงต้องสวมถุงยางอนามัยทุกครั้งเมื่อมีเพศสัมพันธ์ เพื่อป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ

ถ้าใช้ยาเพร็พ ยังต้องสวมถุงยางอนามัย หรือไม่?

การทานยาเพร็พเป็นหนึ่งในตัวเลือกของการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีได้จริง แต่ควรใช้ร่วมกับถุงยางอนามัยด้วย ซึ่งวิธีการป้องกันที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด คือการสวมใส่ ถุงยางอนามัย ควบคู่ไปกับการกินยาเพร็พจะเป็นสิ่งที่ดีที่สุด เพราะสามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ ได้ เช่น หูดหงอนไก่ หนองใน โรคซิฟิลิส โรคเริมอวัยวะเพศ เป็นต้น

ค้นหาสถานบริการ PrEP ที่เหมาะกับคุณ * ราคาและบริการฟรีขึ้นอยู่กับแต่ละสถานบริการ กรุณาตรวจสอบรายละเอียดก่อนรับบริการ ดูบริการ PrEP → 03

ควรทำอย่างไรถ้าลืมทานยาเพร็พตามเวลา

ประสิทธิภาพของยาเพร็พจะมีผลสูงสุดก็ต่อเมื่อทานยาสม่ำเสมอ และต่อเนื่อง หากในกรณีที่ลืมทานยา วันต่อไปยังสามารถทานยาเพร็พต่อไปจนครบกำหนดได้ หากขณะนั้นยังไม่มีเชื้อเอชไอวีในร่างกาย ซึ่งแน่นอนว่าประสิทธิภาพต้านเชื้อไวรัสเอชไอวีจะลดลง

ต้องตรวจเลือดระหว่างทาน PrEP บ่อยแค่ไหน?

ในระหว่างการทานยาเพร็พ จะต้องทำการตรวจเลือดทุก 3 เดือน เพื่อให้แน่ใจว่าไม่มีเชื้อเอชไอวีในร่างกาย ให้มั่นใจว่ายาเพร็พมีประสิทธิภาพที่ดีภาพต่อร่างกาย ผู้ทานยาไม่มี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ รวมถึงตรวจเช็คว่าการทำงานของไตอยู่ในเกณฑ์ดี ซึ่งหากตรวจพบอาการอื่นๆ ที่ปกติแพทย์จะได้ทำการรักษาได้อย่างทันท่วงที

สามารถรับยาเพร็พ ได้ที่ไหนบ้าง?

สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) ได้ประกาศสิทธิประโยชน์ใหม่ที่สำคัญสำหรับประชาชนชาวไทย โดยได้บรรจุยาเพร็พ (Pre-Exposure Prophylaxis) เพื่อป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี (HIV) เป็นหนึ่งในบริการที่ครอบคลุมภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ซึ่งนับเป็นก้าวสำคัญในการลดการแพร่ระบาดของเอชไอวีในประเทศไทย และส่งเสริมการเข้าถึงบริการด้านสุขภาพอย่างเท่าเทียมสำหรับกลุ่มประชากรที่มีความเสี่ยงสูง ในประเทศไทย ยาเพร็พมีให้บริการอย่างแพร่หลายและสามารถเข้าถึงได้ผ่านผู้ให้บริการด้านสุขภาพ คลินิก และองค์กรต่าง ๆ โดยมีตัวเลือกดังนี้:

• โรงพยาบาลประจำจังหวัด: โรงพยาบาลรัฐบาลในเมืองหลักและจังหวัดต่าง ๆ มีบริการยาเพร็พ
• องค์กรพัฒนาเอกชน (NGOs)
• คลินิกเอกชน

หรือสามารถจองคิวออนไลน์ผ่าน Love2test ได้ที่นี่

การทานเพร็พมีทั้งหมดกี่วิธี?

การรับประทานยาเพร็พ สามารถเลือกได้ทั้งหมด 2 วิธี ตามความเหมาะสมกับการดำเนินชีวิตของแต่ละบุคคล คือ

การทานยา PrEP ทุกวัน (Daily)

• เหมาะสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นประจำ
• รับประทานยาอย่างน้อย 7 วันก่อนมีเพศสัมพันธ์
• หลังจากนั้น รับประทานยาวันละ 1 เม็ด ในเวลาเดียวกันทุกวัน

การทานยา PrEP แบบเฉพาะช่วง (On-demand)

• เหมาะสำหรับผู้ที่สามารถวางแผนการมีเพศสัมพันธ์ได้
• รับประทานยา 2 เม็ดก่อนมีเพศสัมพันธ์ 2 – 24 ชั่วโมง
• รับประทานยา 1 เม็ด หลังทานยาครั้งแรก 24 ชั่วโมง
• รับประทานยาอีก 1 เม็ด หลังทานยาครั้งแรก 48 ชั่วโมง

ผู้ที่ต้องการรับยา เพร็พ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกวิธีรับประทานยาที่เหมาะสมกับตนเองมากที่สุด

วางแผนรับ PrEP กับผู้ให้บริการ * ราคาและบริการฟรีขึ้นอยู่กับแต่ละสถานบริการ กรุณาตรวจสอบรายละเอียดก่อนรับบริการ เริ่มค้นหาคลินิก → 04

ใครบ้างที่ควรใช้ "เพร็พ"

การใช้ ยา เพร็พ เป็นประโยชน์กับผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเอชไอวี และร่างกายต้องมีความพร้อมสำหรับการทานยาเพร็พอย่างต่อเนื่อง ซึ่งผู้ที่มีความเสี่ยงติดเชื้อเอชไอวี เช่น

• กลุ่มชายรักชาย
• ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อการมีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีเชื้อเอชไอวี
• พฤติกรรมการเปลี่ยนคู่นอนหลายคน
• กลุ่มผู้ที่ให้บริการทางเพศ
• คู่นอนมีเชื้อเอชไอวี
• ผู้ที่เคยทานยาเป๊ป หรือ ยาต้านฉุกเฉินหลังเสี่ยง มากกว่าหนึ่งครั้งในช่วงปีที่ผ่านมา
• ผู้ใช้ยาเสพติดชนิดฉีด
• ผู้ที่เคยติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ

ยาเพร็พปลอดภัยหรือไม่ มีผลข้างเคียงมากน้อยแค่ไหน?

โดยส่วนใหญ่ผู้ที่ใช้ ยาเพร็พ มักจะไม่มีผลข้างเคียงใดๆ ซึ่งจากสถิติผู้ที่มีอาการข้างเคียงพบได้น้อยมาก และไม่ส่งผลที่อันตรายต่อร่างกาย อาจแสดงอาการคลื่นไส้ ปวดศีรษะ ท้องเสีย หรือเบื่ออาหาร หลังจากนั้นอาการจะดีขึ้นเมื่อทานยาต่อเนื่องประมาณ 2-3 สัปดาห์ หากในกรณีที่มีความผิดปกตินอกเหนือที่กล่าวมา หรือรุนแรงมากขึ้นควรปรึกษาแพทย์โดยด่วน

PrEP คือวัคซีน หรือไม่?

เพร็พ ไม่ใช่วัคซีนสำหรับฉีดเข้าสู่ร่างกาย เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันเหมือนกับโรคอื่นๆ แต่เป็นยาชนิดรับประทานที่มีคุณสมบัติในการต้านเชื้อเอชไอวีเท่านั้น โดยมีหลักการทานคล้ายกับยาคุมกำเนิด ที่จะต้องทานทุกวันจนร่างกายมีระดับยาเพียงพอที่จะป้องกันการติดเชื้อได้ อ่านบทความอื่น ๆ ที่น่าสนใจ

• ยาฉีดป้องกัน HIV ก้าวใหม่ของโลกแพทย์ สู่การยุติเอดส์อย่างยั่งยืน
• On PrEP คืออะไร? ทำไมถึงสำคัญต่อการป้องกัน HIV

ความแตกต่างระหว่าง PrEP และ PEP

	PREP	PEP
ชื่อเรียกสั้นๆ	ป้องกันเอชไอวี "ก่อน" สัมผัสเชื้อ	ป้องกันเอชไอวี "หลัง" สัมผัสเชื้อ
วิธีการใช้	รับประทานวันละ 1 เม็ด เป็นประจำทุกวัน	รับประทานภายใน 72 ชั่วโมง หลังสัมผัสเชื้อ 28 วัน
ประสิทธิภาพ	ประมาณ 99% เมื่อใช้ตามแพทย์สั่ง และไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น	80% หากรับประทานยาภายใน 72 ชั่วโมง
ผลข้างเคียง	มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียนศีรษะ	มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียนศีรษะ

 

หญิงตั้งครรภ์สามารถใช้ยาเพร็พได้หรือไม่

ผู้หญิงที่ตั้งครรภ์ หรือผู้หญิงที่วางแผนตั้งครรภ์ สามารถใช้ยาเพร็พได้ และมีบุตรได้ปกติ การทานยาเพร็พไม่มีผลต่อการตั้งครรภ์แต่อย่างใด ควรปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อรับคำแนะนำที่ถูกต้อง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ PrEP

ถาม: เพร็พ มีประสิทธิภาพแค่ไหน?

• ตอบ: PrEP ลดความเสี่ยงจากการรับเชื้อเอชไอวีผ่านเพศสัมพันธ์ได้ประมาณ 99% เมื่อใช้ตามแพทย์สั่ง และไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น

ถาม: PrEP รักษาโรคเอดส์ ได้ หรือไม่?

• ตอบ: เพร็พไม่สามารถรักษาโรคเอดส์ได้ แต่เป็นยาที่ใช้ในการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวี

PrEP ถือเป็นหนึ่งในความก้าวหน้าที่สำคัญของการป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีในปัจจุบัน เพราะช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพเมื่อใช้อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ อย่างไรก็ตาม การใช้เพร็พควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์ ควบคู่กับการตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ และการป้องกันรูปแบบอื่น เช่น การใช้ถุงยางอนามัย เพื่อดูแลสุขภาพทางเพศอย่างรอบด้านและยั่งยืน

การเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องและการเลือกแนวทางป้องกันที่เหมาะสมกับตนเอง จะช่วยให้แต่ละคนสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ ปลอดภัย และลดการแพร่กระจายของเอชไอวีในสังคมได้ในระยะยาว เพราะการป้องกันที่ดีที่สุด เริ่มต้นจากความรู้ ความเข้าใจ และการตัดสินใจที่ใส่ใจสุขภาพของตนเองและผู้อื่นเสมอ

อ้างอิงข้อมูลจาก:

• ใช้เพร็พอย่างถูกวิธี ป้องกันเอชไอวีได้
• การป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีก่อนการสัมผัสเชื้อ
• ป้องกัน HIV ได้จริง! รู้จักยาเพร็พ

แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบแล้ว

ตรวจสอบลิงก์และความเกี่ยวข้องกับประเด็นหลักของบทความเมื่อ 13 สิงหาคม 2569 แหล่งอ้างอิงเหล่านี้รองรับเฉพาะขอบเขตที่ระบุในเอกสารต้นทาง และไม่ใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ กฎหมาย หรือบริการเฉพาะบุคคล

1. สปสช.: Integrate PrEP provision in UHC เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
2. CDC: Clinical Guidance for PrEP เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
3. WHO: HIV and AIDS fact sheet เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569