ไวรัสตับอักเสบบีและซี: ความต่าง การตรวจ และการรักษาปัจจุบัน
คัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซีต้องตรวจอะไร ต่างจากตรวจค่าตับอย่างไร เข้าใจ HBsAg anti-HBs anti-HBc anti-HCV และการยืนยันด้วย HCV RNA
Read in English
สารบัญ
ตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบบีและซี ใช้ค่า AST/ALT อย่างเดียวได้ไหม?
ไม่ได้ AST/ALT เป็นค่าที่ช่วยประเมินตับ ไม่ใช่ผลยืนยันว่าไม่มี HBV/HCV การคัดกรองบีอาจใช้ HBsAg, anti-HBs และ total anti-HBc ตามวัตถุประสงค์ ส่วนซีใช้ anti-HCV และตรวจยืนยันการติดเชื้อปัจจุบันตามผล ให้ผู้ให้บริการเลือกตามประวัติ
Anti-HCV บวก หรือ anti-HBs บวก แปลว่ามีเชื้ออยู่ทั้งคู่ไหม?
ไม่เหมือนกัน Anti-HCV บ่งถึงการตอบสนองต่อ HCV ในอดีตหรือปัจจุบัน ต้องใช้ HCV RNA ช่วยดูเชื้อปัจจุบัน ส่วน anti-HBs เกี่ยวกับภูมิต่อ HBV ต้องแปลร่วมกับผลบีอื่นและประวัติวัคซีน ไม่ใช้คำว่าแอนติบอดีบวกเหมารวมว่าติดเชื้อทุกกรณี
ตรวจบีและซีแล้วลบ ต้องฉีดวัคซีนหรือกลับมาตรวจใหม่ไหม?
ขึ้นกับประวัติและเวลาสัมผัส อาจต้องทดสอบซ้ำเมื่อเพิ่งสัมผัสหรือมีความเสี่ยงต่อเนื่อง HBV มีวัคซีนและต้องดูประวัติว่าได้รับครบหรือไม่ ส่วน HCV ยังไม่มีวัคซีน หากเพิ่งสัมผัสเลือดให้ประเมินทันที ไม่รอการตรวจสุขภาพรอบปี
แหล่งข้อมูลสำหรับคำตอบเหล่านี้
ไวรัสตับอักเสบบี (HBV) และซี (HCV) ทำให้ตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง และมะเร็งตับได้ แต่เส้นทางติดต่อ การป้องกัน และการรักษาต่างกัน HBV มีวัคซีน ส่วน HCV ยังไม่มีวัคซีนแต่รักษาให้หายได้ในคนส่วนใหญ่ด้วยยาต้านไวรัสออกฤทธิ์ตรง
ไวรัสตับอักเสบบี
HBV ติดต่อทางเลือด เพศสัมพันธ์ และจากแม่สู่ลูก การฉีดวัคซีนเป็นวิธีป้องกันหลัก การติดเชื้อเฉียบพลันในผู้ใหญ่ส่วนใหญ่หายเอง แต่การติดเชื้อเรื้อรังต้องประเมินตับและปริมาณไวรัส ยา tenofovir หรือ entecavir ช่วยกดไวรัสและลดภาวะแทรกซ้อน บางคนต้องรักษานาน ไม่ควรหยุดยาเอง
ไวรัสตับอักเสบซี
HCV ติดต่อทางเลือดเป็นหลัก เช่น อุปกรณ์ฉีดยาร่วมกันหรือหัตถการไม่ปลอดเชื้อ การติดต่อทางเพศเกิดได้แต่ขึ้นกับบริบท การรักษาปัจจุบันใช้ยากิน direct-acting antivirals หลายสูตรประมาณ 8–12 สัปดาห์และรักษาหายได้มากกว่า 95% ในคนส่วนใหญ่ ข้อมูลยุค interferon ที่บอกว่าจีโนไทป์ 1 ต้องรักษาหนึ่งปีและหายเพียง 50% ล้าสมัยแล้ว
เลือกการตรวจให้ตรงคำถาม ไม่ใช้ค่าตับแทนการคัดกรอง
HBV อาจใช้ HBsAg, anti-HBs และ total anti-HBc เพื่อแยกการติดเชื้อ ภูมิจากวัคซีนหรืออดีต ส่วน HCV เริ่มด้วย anti-HCV และยืนยันเชื้อปัจจุบันด้วย HCV RNA ตามผลและประวัติ ค่าตับ AST/ALT ปกติไม่ได้ตัดการติดเชื้อ และผู้เพิ่งสัมผัสอาจต้องตรวจเพิ่มหรือทดสอบซ้ำ
การป้องกันร่วม
ไม่ใช้อุปกรณ์ฉีดหรือของมีคมร่วมกัน ใช้บริการสัก/เจาะที่ปลอดเชื้อ ใช้ถุงยางเมื่อมีโอกาสสัมผัสเลือดหรือความเสี่ยงทางเพศ และตรวจหญิงตั้งครรภ์ตามแนวทาง ผู้มี HCV ควรประเมินวัคซีน HBV และไวรัสตับอักเสบเอหากยังไม่มีภูมิ
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบแล้ว
ตรวจสอบลิงก์และความเกี่ยวข้องกับประเด็นหลักของบทความเมื่อ 13 สิงหาคม 2569 แหล่งอ้างอิงเหล่านี้รองรับเฉพาะขอบเขตที่ระบุในเอกสารต้นทาง และไม่ใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ กฎหมาย หรือบริการเฉพาะบุคคล
- WHO: Hepatitis B fact sheet เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
