ยาคุมฉุกเฉิน: กินภายในกี่ชั่วโมง ได้ผลแค่ไหน ผลข้างเคียงมีอะไร
ยาคุมฉุกเฉินต้องกินเร็วที่สุด ชนิดที่ขายทั่วไปต้องกินภายใน 72 ชั่วโมง รู้จักแต่ละแบบ ผลข้างเคียง กินบ่อยได้ไหม ตรวจตั้งครรภ์เมื่อไหร่ และทำไมต้องคิดถึง PEP ด้วย
สารบัญ
ถ้ามีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน ถุงยางแตกหรือหลุด หรือลืมกินยาคุม ยาคุมฉุกเฉินควรกินให้เร็วที่สุด ยาชนิดที่ขายตามร้านยาทั่วไปต้องกิน ภายใน 72 ชั่วโมง หลังมีเพศสัมพันธ์ และยิ่งกินเร็วยิ่งได้ผลดี ถ้าเลยเวลานั้นไปแล้วแต่ยังไม่เกิน 120 ชั่วโมง ยังมีทางเลือกอื่น ให้รีบไปปรึกษาเภสัชกรหรือโรงพยาบาล
ยาคุมฉุกเฉินไม่ป้องกันเอชไอวี (HIV) และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ถ้าคู่ของคุณอาจมีเชื้อเอชไอวีหรือคุณไม่แน่ใจ ให้ถามเรื่องเป๊ป (PEP) ด้วย เพราะต้องเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงเหมือนกัน
ยาคุมฉุกเฉินคืออะไร ทำงานอย่างไร
ยาคุมฉุกเฉินเป็นวิธีป้องกันการตั้งครรภ์หลังมีเพศสัมพันธ์ ยาทำงานโดย เลื่อนหรือยับยั้งการตกไข่ ทำให้อสุจิที่อยู่ในร่างกายไม่มีไข่ให้ปฏิสนธิ
ยาคุมฉุกเฉิน ไม่ทำให้แท้ง ถ้าตั้งครรภ์อยู่แล้ว ยาจะไม่ทำให้การตั้งครรภ์นั้นสิ้นสุดลง องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าไม่มีภาวะทางสุขภาพใดที่ห้ามใช้ยาคุมฉุกเฉินโดยเด็ดขาด
ยาคุมฉุกเฉินมีกี่แบบ ต้องใช้ภายในกี่ชั่วโมง
วิธีคุมกำเนิดฉุกเฉินมี 3 แบบ ทุกแบบได้ผลดีที่สุดเมื่อใช้เร็ว
| แบบ | ต้องใช้ภายใน | ข้อควรรู้ |
|---|---|---|
| ยาเลโวนอร์เจสเตรล (levonorgestrel, LNG) | 72 ชั่วโมง | ชนิดที่ขายตามร้านยาในไทย เป็นยาที่ต้องจ่ายโดยเภสัชกร |
| ยายูลิพริสทอลอะซิเตต (ulipristal acetate, UPA) | 120 ชั่วโมง (5 วัน) | ไม่ได้มีทุกที่ สอบถามเภสัชกรหรือโรงพยาบาลว่ามีหรือไม่ |
| ห่วงอนามัยชนิดทองแดง (copper IUD) | 120 ชั่วโมง (5 วัน) | ได้ผลมากที่สุด มากกว่า 99% ต้องใส่โดยแพทย์หรือพยาบาล และใช้คุมกำเนิดต่อได้หลายปี |

ควรกินยาอย่างไร
ยาแต่ละยี่ห้อมีจำนวนเม็ดและวิธีกินต่างกัน ให้ ทำตามเอกสารกำกับยาหรือคำแนะนำของเภสัชกร และซื้อจากร้านยาที่มีเภสัชกร ไม่ควรซื้อจากผู้ขายออนไลน์ที่ไม่มีใบอนุญาต การกินยาเพิ่มเกินที่กำหนดไม่ได้ทำให้ได้ผลมากขึ้น
ยาคุมฉุกเฉินได้ผลแค่ไหน อะไรทำให้ได้ผลลดลง
ยาคุมฉุกเฉินลดโอกาสตั้งครรภ์ได้มาก แต่ไม่ได้ป้องกันได้ทุกครั้ง สิ่งที่ทำให้ได้ผลลดลง ได้แก่
- กินช้า: ยิ่งห่างจากเวลามีเพศสัมพันธ์ ยิ่งได้ผลน้อยลง
- ตกไข่ไปแล้ว: ยาออกฤทธิ์ด้วยการเลื่อนการตกไข่ ถ้าไข่ตกไปแล้วยาอาจไม่ช่วย ห่วงอนามัยทองแดงยังใช้ได้ในกรณีนี้
- ยาบางชนิด: เช่น ยารักษาวัณโรคบางตัว ยากันชักบางตัว ยาต้านไวรัสเอชไอวีบางตัว และสมุนไพรเซนต์จอห์นเวิร์ต (St John’s wort) บอกเภสัชกรทุกครั้งว่าใช้ยาอะไรอยู่
- น้ำหนักตัว: ยาบางชนิดอาจได้ผลลดลงในคนที่น้ำหนักตัวมาก แนวทางแต่ละประเทศแนะนำต่างกัน ปรึกษาเภสัชกร ส่วนห่วงอนามัยทองแดงไม่ได้รับผลจากน้ำหนักตัว
- มีเพศสัมพันธ์อีกหลังกินยา: ยาไม่ได้คุมกำเนิดต่อไปทั้งรอบเดือน ใช้ถุงยางอนามัยหรือวิธีคุมกำเนิดอื่นจนกว่าประจำเดือนรอบถัดไปจะมา
ผลข้างเคียงของยาคุมฉุกเฉิน
ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายเองภายในไม่กี่วัน ที่พบบ่อย ได้แก่
- คลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือเวียนศีรษะ
- เจ็บคัดตึงเต้านม หรือปวดท้องน้อย
- เลือดออกกะปริดกะปรอยก่อนถึงรอบเดือน
- ประจำเดือนรอบถัดไปมาเร็วหรือช้ากว่าปกติ
ถ้าอาเจียนหลังกินยาไม่นาน (ภายใน 2 ชั่วโมงสำหรับยาเลโวนอร์เจสเตรล หรือ 3 ชั่วโมงสำหรับยายูลิพริสทอล) ยาอาจดูดซึมไม่ทัน ให้กลับไปถามเภสัชกรว่าต้องกินใหม่หรือไม่
กินยาคุมฉุกเฉินบ่อยได้ไหม
การใช้ยาคุมฉุกเฉินซ้ำ แม้ในรอบเดือนเดียวกัน ยังไม่พบว่าเป็นอันตรายต่อสุขภาพ และไม่ทำให้มีลูกยากในอนาคต แต่ยาคุมฉุกเฉินได้ผลน้อยกว่าวิธีคุมกำเนิดที่ใช้เป็นประจำ และอาจทำให้รอบเดือนคาดเดายาก
ถ้าพบว่าต้องใช้บ่อย ลองคุยกับเภสัชกร พยาบาล หรือแพทย์เรื่องวิธีที่เหมาะกับคุณ เช่น ยาคุมแบบรายวัน ยาฉีด ยาฝัง หรือห่วงอนามัย (ดู เปรียบเทียบวิธีคุมกำเนิดแต่ละแบบ) ใช้คู่กับถุงยางอนามัยเพื่อป้องกันเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ อ่านเพิ่มเรื่อง ประโยชน์ของถุงยางอนามัย

หลังกินยาคุมฉุกเฉินต้องทำอะไร
- รอดูประจำเดือน: ส่วนใหญ่มาตามรอบหรือคลาดเคลื่อนไม่กี่วัน
- ตรวจการตั้งครรภ์: ถ้าประจำเดือนมาช้ากว่ากำหนด เกิน 7 วัน มาน้อยหรือสั้นผิดปกติ หรือเมื่อครบ 3 สัปดาห์ หลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน
- ไปพบแพทย์ทันที ถ้าปวดท้องน้อยรุนแรง โดยเฉพาะข้างเดียว เพราะอาจเป็นการตั้งครรภ์นอกมดลูก ซึ่งพบไม่บ่อยแต่ต้องรักษาเร็ว
- คุมกำเนิดต่อ: ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งจนกว่าจะเริ่มวิธีคุมกำเนิดประจำ ถ้าใช้ยายูลิพริสทอล ให้ถามเภสัชกรว่าควรรอกี่วันก่อนเริ่มยาคุมแบบฮอร์โมน

มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน อย่าลืมเรื่องเอชไอวีและโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
ยาคุมฉุกเฉินป้องกันได้แค่การตั้งครรภ์ ถ้าคู่ของคุณมีเชื้อเอชไอวีหรือคุณไม่ทราบสถานะของคู่ เป๊ป (PEP) คือยาต้านไวรัสที่ต้องเริ่ม ภายใน 72 ชั่วโมง หลังสัมผัสความเสี่ยงและกินต่อเนื่อง 28 วัน ไปโรงพยาบาลหรือคลินิกได้พร้อมกับขอคำปรึกษาเรื่องคุมกำเนิดฉุกเฉิน อ่านเพิ่มเรื่อง PEP ยาต้านไวรัสหลังสัมผัสเชื้อ
โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น หนองใน หนองในเทียม หรือซิฟิลิส อาจไม่มีอาการ ปรึกษาคลินิกว่าควรตรวจเมื่อไหร่หลังมีความเสี่ยง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับยาคุมฉุกเฉิน
กินยาคุมฉุกเฉินแล้วยังท้องได้ไหม
ได้ แม้โอกาสจะลดลงมาก โดยเฉพาะถ้ากินช้า หรือไข่ตกไปแล้ว ถ้าประจำเดือนมาช้ากว่ากำหนดเกิน 7 วัน ให้ตรวจการตั้งครรภ์
ให้นมลูกอยู่ กินยาคุมฉุกเฉินได้ไหม
ยาเลโวนอร์เจสเตรลใช้ระหว่างให้นมลูกได้ ถ้าได้รับยายูลิพริสทอล ให้ถามเภสัชกรว่าต้องงดให้นมช่วงหนึ่งหรือไม่
ซื้อยาคุมฉุกเฉินได้ที่ไหน
ร้านยาที่มีเภสัชกร โรงพยาบาล หรือคลินิกวางแผนครอบครัว ถ้าต้องการห่วงอนามัยทองแดง ให้ติดต่อโรงพยาบาลหรือคลินิกโดยเร็ว เพราะต้องใส่ภายใน 120 ชั่วโมง ราคาและบริการต่างกันในแต่ละที่ ตรวจสอบกับสถานบริการก่อน
กินยาคุมฉุกเฉินแล้วประจำเดือนไม่มา ทำอย่างไร
ประจำเดือนอาจคลาดเคลื่อนได้จากผลของยา ถ้าช้าเกิน 7 วัน ให้ตรวจการตั้งครรภ์ ถ้าผลเป็นลบแต่ประจำเดือนยังไม่มา ให้ตรวจซ้ำหรือปรึกษาแพทย์
ควรทำอะไรต่อ
- เพิ่งมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน: ไปร้านยาหรือโรงพยาบาลเร็วที่สุด อย่ารอ
- มีความเสี่ยงเอชไอวีภายใน 72 ชั่วโมง: ถามเรื่อง PEP ที่โรงพยาบาลรัฐหรือ คลินิกใกล้คุณ
- ตั้งครรภ์ไม่พร้อมหรืออยากปรึกษาทางเลือก: สายด่วนปรึกษาท้องไม่พร้อม 1663
บทความนี้เป็นข้อมูลสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล ก่อนใช้ยาให้อ่านเอกสารกำกับยาหรือปรึกษาเภสัชกร หากมีความเสี่ยงต่อเอชไอวีภายใน 72 ชั่วโมงที่ผ่านมา ให้ไปโรงพยาบาลหรือคลินิกทันที
แหล่งอ้างอิง
เรียบเรียงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 จากแนวทางของ WHO และ NHS บทความนี้ไม่ระบุขนาดยาหรือวิธีกินรายยี่ห้อ ซึ่งต่างกันตามผลิตภัณฑ์