วิธีคุมกำเนิดมีกี่แบบ แบบไหนได้ผลดีที่สุด เทียบข้อดีข้อเสีย
เทียบวิธีคุมกำเนิดทุกแบบ ยาฝัง ห่วงอนามัย ยาฉีด ยาเม็ด ถุงยาง และนับวัน ได้ผลแค่ไหน ใช้นานเท่าไร เลือกแบบไหนดี และสิทธิคุมกำเนิดฟรีในไทย
สารบัญ
วิธีคุมกำเนิดที่ได้ผลดีที่สุดคือแบบที่ ใช้ครั้งเดียวแล้วอยู่ได้นาน อย่างยาฝังคุมกำเนิดและห่วงอนามัย ซึ่งจาก 100 คนที่ใช้ 1 ปี มีคนตั้งครรภ์ไม่ถึง 1 คน ส่วนยาเม็ด ยาฉีด และถุงยางอนามัยได้ผลดีเช่นกันถ้าใช้ถูกต้องสม่ำเสมอ แต่ในชีวิตจริงมักลืมหรือใช้ผิดจังหวะ จึงได้ผลน้อยกว่า
มีแค่ ถุงยางอนามัย ที่ป้องกันทั้งการตั้งครรภ์ เอชไอวี (HIV) และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หลายคนจึงใช้ถุงยางคู่กับวิธีคุมกำเนิดอีกแบบ
วิธีคุมกำเนิดมีกี่แบบ
แบ่งง่าย ๆ ตามระยะเวลาที่ใช้ได้
- แบบระยะยาว ถอดออกได้: ยาฝังคุมกำเนิด ห่วงอนามัยชนิดทองแดง และห่วงอนามัยชนิดมีฮอร์โมน
- แบบฮอร์โมนที่ต้องใช้ต่อเนื่อง: ยาฉีดคุมกำเนิด ยาเม็ดคุมกำเนิด
- แบบป้องกันขณะมีเพศสัมพันธ์: ถุงยางอนามัยชายและหญิง
- แบบนับวันหรือสังเกตร่างกาย: นับวันตกไข่ วัดอุณหภูมิ สังเกตมูกช่องคลอด
- แบบถาวร: ทำหมันหญิงและทำหมันชาย สำหรับคนที่แน่ใจว่าไม่ต้องการมีลูกอีก
ส่วน ยาคุมฉุกเฉิน ใช้หลังเกิดเหตุ เช่น ถุงยางแตก ไม่ใช่วิธีคุมกำเนิดประจำ
แบบไหนได้ผลดีที่สุด
ตัวเลขด้านล่างเป็นการใช้งานจริง (typical use) ตามข้อมูลของ CDC คือรวมกรณีลืมหรือใช้ไม่ถูกต้องด้วย ถ้าใช้ถูกต้องทุกครั้ง วิธีที่ต้องใช้เองจะได้ผลดีกว่านี้
| วิธี | จาก 100 คนใน 1 ปี ตั้งครรภ์ประมาณ | ใช้ได้นาน |
|---|---|---|
| ยาฝังคุมกำเนิด | ไม่ถึง 1 คน | หลายปี ขึ้นกับชนิด |
| ห่วงอนามัยชนิดมีฮอร์โมน | ไม่ถึง 1 คน | หลายปี ขึ้นกับชนิด |
| ห่วงอนามัยชนิดทองแดง | ไม่ถึง 1 คน | หลายปี ขึ้นกับชนิด |
| ยาฉีดคุมกำเนิด | 4 คน | ฉีดซ้ำตามนัด ส่วนใหญ่ทุก 3 เดือน |
| ยาเม็ดคุมกำเนิด | 7 คน | กินทุกวัน |
| ถุงยางอนามัยชาย | 13 คน | ใช้ทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ |
| นับวันหรือสังเกตร่างกาย | 2–23 คน | ต้องจดและสังเกตทุกรอบเดือน |

ทำไมหลั่งนอกไม่แนะนำ
การหลั่งนอกต้องถอนออกทันเวลาทุกครั้ง ซึ่งทำได้ยาก จึงพลาดได้บ่อย และไม่ป้องกันเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ถ้าใช้วิธีนี้อยู่ ลองคุยกับเภสัชกรหรือพยาบาลเรื่องวิธีที่ได้ผลกว่า
ข้อดีข้อเสียของแต่ละแบบ
ยาฝังคุมกำเนิด
หลอดยาเล็ก ๆ ฝังใต้ผิวหนังต้นแขน ได้ผลสูงมาก ไม่ต้องจำ ถอดออกเมื่อไรก็กลับมามีลูกได้ ผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือเลือดออกกะปริดกะปรอยหรือประจำเดือนเปลี่ยนไป ต้องฝังและถอดโดยแพทย์หรือพยาบาล
ห่วงอนามัย
อุปกรณ์ขนาดเล็กใส่ในโพรงมดลูกโดยแพทย์หรือพยาบาล ชนิดทองแดงไม่มีฮอร์โมนและใช้เป็นคุมกำเนิดฉุกเฉินได้ด้วย แต่อาจทำให้ประจำเดือนมามากหรือปวดมากขึ้นในช่วงแรก ชนิดมีฮอร์โมนมักทำให้ประจำเดือนน้อยลง
ยาฉีดคุมกำเนิด
ฉีดตามนัด ไม่ต้องกินยาทุกวัน แต่ต้องไปฉีดให้ตรงเวลา ประจำเดือนอาจไม่สม่ำเสมอหรือไม่มา และหลังหยุดฉีด อาจใช้เวลาหลายเดือนกว่าจะกลับมาตั้งครรภ์ได้
ยาเม็ดคุมกำเนิด
หาซื้อง่าย หยุดเมื่อไรก็กลับมาตั้งครรภ์ได้เร็ว บางคนประจำเดือนสม่ำเสมอขึ้น แต่ต้องกินทุกวัน การลืมกิน อาเจียน ท้องเสีย หรือยาบางชนิดที่กินร่วม อาจทำให้ได้ผลลดลง ยาเม็ดบางชนิดไม่เหมาะกับบางคน เช่น คนที่สูบบุหรี่และอายุมากกว่า 35 ปี หรือคนที่มีไมเกรนแบบมีอาการนำ ควรให้เภสัชกรหรือแพทย์ช่วยเลือก
ถุงยางอนามัย
วิธีเดียวที่ป้องกันทั้งการตั้งครรภ์ เอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ไม่มีฮอร์โมน หาง่าย แต่ต้องใช้ทุกครั้งตั้งแต่เริ่ม เลือกขนาดให้พอดี และใช้สารหล่อลื่นสูตรน้ำหรือซิลิโคน อ่านเพิ่มเรื่อง ประโยชน์ของถุงยางอนามัย
นับวันและทำหมัน
การนับวันไม่มีค่าใช้จ่ายและไม่มีฮอร์โมน แต่ต้องมีรอบเดือนสม่ำเสมอและบันทึกอย่างต่อเนื่อง จึงพลาดได้ง่าย การทำหมันได้ผลสูงมากแต่ถือว่าถาวร ควรตัดสินใจหลังปรึกษาแพทย์
เลือกวิธีคุมกำเนิดแบบไหนดี
ไม่มีวิธีที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน ลองถามตัวเองว่า
- จำกินยาทุกวันได้ไหม: ถ้าไม่ ยาฝัง ห่วงอนามัย หรือยาฉีดอาจเหมาะกว่า
- อยากมีลูกเมื่อไหร่: ถ้าอยากมีในไม่ช้า ยาเม็ดหรือถุงยางหยุดแล้วกลับมาตั้งครรภ์ได้เร็ว
- อยากเลี่ยงฮอร์โมนไหม: ห่วงอนามัยทองแดงและถุงยางไม่มีฮอร์โมน
- มีความเสี่ยงเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม: ใช้ถุงยางร่วมด้วย และถามเรื่องเพร็พ (PrEP)
- มีโรคประจำตัว ให้นมลูก หรือใช้ยาอื่นอยู่: บอกเภสัชกรหรือแพทย์ เพราะมีผลต่อการเลือกวิธี

สิทธิคุมกำเนิดฟรีในไทย
บัตรทองครอบคลุมบริการคุมกำเนิดหลายแบบ เงื่อนไขที่ประกาศไว้ ได้แก่
- ยาเม็ดคุมกำเนิด: ผู้หญิงอายุ 15–59 ปี รับได้ที่ร้านยา คลินิก หรือ รพ.สต. ที่ร่วมบริการ หรือจองสิทธิผ่านแอปเป๋าตัง
- ยาฝังคุมกำเนิดและห่วงอนามัย: ผู้หญิงอายุต่ำกว่า 20 ปีทุกสิทธิ รับบริการได้ที่หน่วยบริการในเครือข่าย
- ถุงยางอนามัย: รับได้ที่โรงพยาบาลรัฐ รพ.สต. องค์กรภาคประชาสังคม หรือผ่านแอปเป๋าตัง
เงื่อนไขอาจเปลี่ยนตามปีงบประมาณ สอบถามสายด่วน สปสช. 1330 หรือหน่วยบริการก่อนไป

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการคุมกำเนิด
กินยาคุมนาน ๆ ทำให้มีลูกยากไหม
ไม่ หลังหยุดยาเม็ด ร่างกายกลับมาตกไข่ได้เร็ว ส่วนยาฉีดอาจใช้เวลานานกว่าแบบอื่นหลายเดือน แต่ไม่ได้ทำให้มีลูกไม่ได้
ลืมกินยาคุมต้องทำอย่างไร
วิธีแก้ขึ้นกับชนิดยาและจำนวนเม็ดที่ลืม อ่านเอกสารกำกับยาหรือถามเภสัชกร ระหว่างนั้นใช้ถุงยางอนามัย และถ้ามีเพศสัมพันธ์ช่วงที่ลืมกินยา ให้ถามเรื่อง ยาคุมฉุกเฉิน
ใช้ยาคุมแล้วยังต้องใช้ถุงยางไหม
ถ้ามีโอกาสสัมผัสเอชไอวีหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ควรใช้ เพราะยาคุม ยาฝัง และห่วงอนามัยป้องกันได้แค่การตั้งครรภ์
ผู้อยู่ร่วมกับเชื้อเอชไอวีคุมกำเนิดแบบไหนได้บ้าง
ใช้ได้เกือบทุกวิธี แต่ยาต้านไวรัสบางสูตรมีผลต่อยาคุมแบบฮอร์โมนบางชนิด บอกทีมที่ดูแลการรักษาว่าใช้ยาอะไรอยู่ เพื่อเลือกวิธีที่ได้ผลเต็มที่
ควรทำอะไรต่อ
- อยากเริ่มคุมกำเนิดหรือเปลี่ยนวิธี: ปรึกษาเภสัชกร พยาบาล หรือ คลินิกใกล้คุณ
- มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันหรือถุงยางแตก: อ่านเรื่อง ยาคุมฉุกเฉิน และถ้ามีความเสี่ยงเอชไอวี ให้ถามเรื่อง PEP ภายใน 72 ชั่วโมง
- ตั้งครรภ์ไม่พร้อมหรืออยากปรึกษาทางเลือก: สายด่วนปรึกษาท้องไม่พร้อม 1663
บทความนี้เป็นข้อมูลสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล ก่อนเริ่ม เปลี่ยน หรือหยุดวิธีคุมกำเนิด ให้ปรึกษาเภสัชกร พยาบาล หรือแพทย์
แหล่งอ้างอิง
เรียบเรียงวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 ตัวเลขประสิทธิภาพเป็นการใช้งานจริงใน 1 ปีแรกตามข้อมูลของ CDC ระยะเวลาที่ใช้ได้ของยาฝังและห่วงอนามัยต่างกันตามผลิตภัณฑ์ สิทธิบัตรทองเป็นไปตามที่ สปสช. ประกาศและอาจเปลี่ยนตามปีงบประมาณ