การคัดกรองมะเร็งทวารหนัก: ใครควรคุยกับแพทย์และตรวจอย่างไร
มะเร็งทวารหนักมีอาการเริ่มต้นอย่างไร เลือดออกหรือมีก้อนต้องตรวจเมื่อไร ต่างจากมะเร็งไส้ตรงอย่างไร และใครควรคุยเรื่องคัดกรองกับแพทย์
Read in English
สารบัญ
มะเร็งทวารหนักอาการเริ่มต้นต้องมีเลือดออกทุกคนไหม?
ไม่ทุกคน อาจไม่มีอาการ หรือมีก้อน คัน ปวด แน่น มีสารคัดหลั่งหรือขับถ่ายเปลี่ยน เลือดออกไม่ยืนยันว่าเป็นมะเร็งและไม่ควรสรุปว่าเป็นริดสีดวง ควรตรวจโดยเฉพาะเมื่อเป็นซ้ำหรือไม่หาย หากเลือดออกมาก หน้ามืด หรือเป็นลม ให้ไปฉุกเฉิน
มะเร็งทวารหนักกับมะเร็งไส้ตรงเป็นโรคเดียวกันหรือไม่?
ไม่ใช่ ทวารหนักเป็นบริเวณปลายทางออก ส่วนไส้ตรงเป็นส่วนของลำไส้ใหญ่ก่อนถึงทวารหนัก สาเหตุและแนวทางตรวจอาจต่างกัน แม้ URL เก่าจะใช้คำว่า rectal แต่เนื้อหาหน้านี้กล่าวถึง anal cancer ไม่ควรใช้การตรวจ HPV หรือ anal cytology แทนการคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง
มี HIV หรือเคยมี HPV ต้องตรวจคัดกรองแบบเดียวกันทุกปีไหม?
ต้องเลือกตามอายุ ประวัติ ผลตรวจ และระบบส่งต่อ แนวทางสหรัฐฯ สำหรับผู้มี HIV มีเกณฑ์ต่างกันตามกลุ่มและอายุ และต้องพิจารณาความพร้อมของการส่องตรวจความละเอียดสูงกับการรักษารอยโรค ไม่ใช่คำสั่งให้ทุกคนในไทยตรวจชนิดเดียวกันทุกปี ให้คุยกับคลินิกที่ดูแล
แหล่งข้อมูลสำหรับคำตอบเหล่านี้
การคัดกรองมะเร็งทวารหนักไม่ได้แนะนำให้ทุกคนตรวจในเวลาเดียวกัน ผู้ให้บริการจะพิจารณาอายุ ภาวะ HIV ประวัติ HPV หรือรอยโรคก่อนมะเร็ง ภูมิคุ้มกัน การปลูกถ่ายอวัยวะ อาการ และความพร้อมของระบบส่งตรวจ ผู้ที่มีอาการควรได้รับการวินิจฉัย ไม่ใช่รอโปรแกรมคัดกรอง
อาการที่ต้องประเมิน
เลือดออกทางทวารหนัก ก้อนหรือแผล เจ็บหรือแน่น การขับถ่ายเปลี่ยน สารคัดหลั่ง หรือต่อมน้ำเหลืองขาหนีบโตควรพบแพทย์ อาการเหล่านี้อาจเกิดจากริดสีดวง แผลปริ หรือการติดเชื้อได้เช่นกัน จึงต้องตรวจแยก
ใครควรคุยเรื่องคัดกรอง?
ผู้มี HIV โดยเฉพาะชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชายและหญิงข้ามเพศ ผู้มีประวัติมะเร็งหรือรอยโรคจาก HPV บริเวณปากมดลูก ช่องคลอด ปากช่องคลอด หรืออวัยวะเพศ ผู้รับการปลูกถ่าย และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำควรถามคลินิกเรื่องอายุเริ่มตรวจและวิธีที่มีในพื้นที่ การมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักเพียงอย่างเดียวไม่ใช่เกณฑ์เดียว
ตรวจตามอาการและความพร้อมของระบบส่งต่อ
เริ่มจากประวัติและตรวจร่างกาย อาจตรวจด้วยนิ้ว ส่องตรวจ เก็บ anal cytology หรือใช้การตรวจ HPV ร่วมตามแนวทางและทรัพยากร การคัดกรองที่ผิดปกติไม่ยืนยันมะเร็ง อาจต้องส่องความละเอียดสูงและตัดชิ้นเนื้อ การตรวจ HPV อย่างเดียวไม่ใช่ทางเลือกที่ทุกแนวทางแนะนำสำหรับผู้มี HIV
ถ้ามีเลือดออก ก้อน แผล หรืออาการต่อเนื่อง ให้ตรวจหาสาเหตุแม้อายุน้อยกว่ากลุ่มคัดกรอง มะเร็งทวารหนักไม่ใช่มะเร็งไส้ตรง จึงต้องเลือกวิธีตรวจให้ตรงตำแหน่ง ไม่ใช้ชื่อ URL เก่ากำหนดการดูแล
ลดความเสี่ยง
ฉีดวัคซีน HPV เมื่อเข้าเกณฑ์ ไม่สูบบุหรี่ รักษา HIV ให้กดไวรัส ใช้ถุงยางและสารหล่อลื่นเพื่อลดการบาดเจ็บและ STI การมีเพศสัมพันธ์ทางทวารหนักเป็นพฤติกรรมของคนหลายเพศ ไม่ใช่เหตุผลให้ตีตรา และไม่จำเป็นต้องอ้างประโยชน์เรื่องการนอนหลับหรือความเครียดเพื่ออธิบายการคัดกรองมะเร็ง
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบแล้ว
ตรวจสอบลิงก์และความเกี่ยวข้องกับประเด็นหลักของบทความเมื่อ 13 สิงหาคม 2569 แหล่งอ้างอิงเหล่านี้รองรับเฉพาะขอบเขตที่ระบุในเอกสารต้นทาง และไม่ใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ กฎหมาย หรือบริการเฉพาะบุคคล
- NCI: Anal Cancer—Causes and Risk Factors เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
- CDC: About Genital HPV Infection เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
