HIV ไม่มีอาการได้นานเพียงใด และอาการของเอดส์เกิดขึ้นเมื่อไร?
ความจริงแล้ว โรคเอดส์ จะแสดงอาการตอนไหน เราไม่อาจรู้ได้เลยว่าจะมีอาการป่วยเมื่อไหร่ หากคนที่มีความเสี่ยงไม่ได้รับการ
Read in English
สารบัญ
โรคเอดส์คืออะไร? แตกต่างจาก HIV อย่างไร
HIV ย่อมาจาก Human Immunodeficiency Virus เป็นไวรัสที่โจมตีระบบภูมิคุ้มกัน โดยเฉพาะเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด CD4 ซึ่งมีหน้าที่ช่วยป้องกันร่างกายจากเชื้อโรค เมื่อไม่ได้รับการรักษา เชื้อจะค่อย ๆ เพิ่มจำนวนและทำให้ระดับ CD4 ลดลง ส่งผลให้ร่างกายต่อสู้กับการติดเชื้อและโรคบางชนิดได้ยากขึ้น
ส่วน AIDS ย่อมาจาก Acquired Immunodeficiency Syndrome หรือกลุ่มอาการภูมิคุ้มกันบกพร่อง เป็นระยะรุนแรงที่สุดของการติดเชื้อ HIV โดยทั่วไปแพทย์อาจวินิจฉัยระยะ AIDS เมื่อระดับ CD4 ต่ำกว่า 200 เซลล์ต่อลูกบาศก์มิลลิเมตร หรือเมื่อผู้ป่วยมีโรคฉวยโอกาสหรือโรคที่ใช้กำหนดระยะเอดส์บางชนิด แม้ระดับ CD4 จะไม่ได้ต่ำกว่า 200 ก็ตาม
กล่าวอย่างง่ายคือ
- HIV คือเชื้อไวรัส
- AIDS คือระยะรุนแรงของการติดเชื้อ HIV
- ผู้ที่มี HIV ไม่ได้หมายความว่าจะเป็นโรคเอดส์ทุกคน
- การเริ่มยาต้านไวรัสเร็วช่วยป้องกันการพัฒนาไปสู่ระยะเอดส์ได้
กี่ปีถึงจะรู้ว่าเรามี HIV
ไม่สามารถกำหนดเป็นจำนวนปีที่แน่นอนได้ เพราะความเร็วในการดำเนินโรคแตกต่างกันในแต่ละคน ขึ้นอยู่กับสุขภาพเดิม อายุ ปริมาณไวรัส ระดับภูมิคุ้มกัน การติดเชื้อร่วม และปัจจัยอื่น ๆ หากไม่ได้รับยาต้านไวรัส การติดเชื้อ HIV อาจดำเนินผ่านระยะเรื้อรังเป็นเวลาหลายปีก่อนพัฒนาไปสู่ระยะ AIDS แต่บางคนอาจดำเนินโรคเร็วหรือช้ากว่าค่าเฉลี่ย
อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องรอเป็นปีจึงจะรู้ว่าติดเชื้อ เพราะการตรวจ HIV ในปัจจุบันสามารถตรวจพบการติดเชื้อได้ภายในช่วงหลายวันถึงหลายสัปดาห์หลังความเสี่ยง ขึ้นอยู่กับชนิดของชุดตรวจ การตรวจ NAT สามารถตรวจพบได้เร็วกว่าวิธีอื่น ส่วนการตรวจแอนติเจนและแอนติบอดีจากเลือดในห้องปฏิบัติการมักตรวจพบได้ประมาณ 18–45 วันหลังสัมผัสเชื้อ
ดังนั้น คำถามที่เหมาะสมกว่าคือ “หลังมีความเสี่ยงควรตรวจ HIV เมื่อไร” ไม่ใช่ “ต้องรอกี่ปีจึงจะรู้ว่าติดเชื้อ”โรคเอดส์ ติดต่อกันง่ายไหม
คนไทยยังมีความเชื่อผิดๆ ถูกๆ เกี่ยวกับช่องทางการติดต่อของเชื้อเอชไอวีอยู่มากเลยทีเดียว บางคนคิดว่าแค่เพียงสัมผัสใกล้ชิดก็มีสิทธิที่จะติดเชื้อได้แล้ว แต่ความเป็นจริง การกอด การหายใจร่วมกัน การใช้ห้องน้ำร่วมกัน การทานข้าวร่วมกัน ไม่ทำให้ติดเชื้อไวรัสเอชไอวีได้ ที่สำคัญ เชื้อนี้ไม่ได้ติดต่อผ่านการโดนยุง หรือแมลงกัดต่อยอย่างแน่นอน การติดต่อส่วนใหญ่นั้นจะพบได้จากการ- มีเพศสัมพันธ์โดยไม่สวมถุงยางอนามัย (พบได้มากที่สุด)
- มีการใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้ที่มีเชื้อไวรัสเอชไอวี (พบมาให้กลุ่มผู้เสพยา)
- ทารกในท้องคุณแม่ตั้งครรภ์ที่มีเชื้อไวรัสเอชไอวี (พบได้น้อยมาก)
- มีการรับเลือดบริจาคที่ไม่ผ่านการคัดกรองเชื้อไวรัสเอชไอวีมาก่อน (แทบไม่พบแล้ว)
ระยะของ HIV และอาการที่อาจพบ
| ระยะ | ช่วงเวลาหรือเกณฑ์โดยทั่วไป | อาการที่อาจพบ |
|---|---|---|
| ระยะเฉียบพลัน | ประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังรับเชื้อ | ไข้ ผื่น เจ็บคอ ปวดเมื่อย ต่อมน้ำเหลืองโต หรือไม่มีอาการ |
| ระยะเรื้อรัง | ดำเนินต่อเนื่องหลายปีหากไม่รักษา | มักไม่มีอาการหรือมีอาการเล็กน้อย |
| ระยะ AIDS | CD4 ต่ำกว่า 200 หรือมีโรคที่กำหนดระยะ AIDS | น้ำหนักลด ไข้เรื้อรัง โรคฉวยโอกาส เชื้อรา วัณโรค หรือปอดอักเสบ |
อาการเอดส์เป็นอย่างไร
ค่อนข้างยากมากที่คนที่เพิ่งติดเชื้อจะมีอาการแสดงออกมาให้เห็น แต่ก็สามารถแบ่งระยะของการติดเชื้อออกเป็น 3 ระยะ ได้แก่ระยะเฉียบพลัน
หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า “ระยะไม่ปรากฏอาการ” เป็นระยะที่ผู้มีความเสี่ยงได้รับเชื้อไวรัสเอชไอวีมาแล้วประมาณ 2-4 สัปดาห์ โดยเชื้อไวรัสจะเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็วจนระดับ CD4 ลดลงอย่างรวดเร็วเช่นกัน ผู้ติดเชื้อในระยะนี้อาจจะมีอาการคล้ายกับไข้หวัดใหญ่ ไม่ว่าจะมีไข้ ปวดศีรษะ เจ็บคอ ปวดเมื่อยตามร่างกาย มีผื่น หรือต่อมน้ำเหลืองบวมโต ท้องเสีย ซึ่งในระยะเฉียบพลันนี้มีความเสี่ยงสูงในการแพร่เชื้อไวรัสไปสู่คู่นอนได้มากระยะสงบทางคลินิก
หรือ “ระยะแฝง” ที่จะไม่แสดงอาการอะไรเลย หรืออาจแสดงอาการเหมือนกับระยะเฉียบพลัน แต่จะปรากฏขึ้นในช่วงเวลาเล็กน้อยเท่านั้น จนนึกว่าป่วยธรรมดา ระยะสงบนี้เจ้าเชื้อไวรัสจะค่อยๆ เจริญเติบโตเพิ่มขึ้น และมุ่งทำลายระบบภูมิคุ้มกันให้ลดลง อาจอยู่ในระยะนี้ยาวนานถึง 7-10 ปี เป็นช่วงที่คนติดเชื้อชะล่าใจที่สุด และไม่ระมัดระวังในการป้องกันตัวเอง และคู่นอนของตัวเองระยะ โรคเอดส์
เมื่อไม่ได้รับการตรวจพบ ไม่ได้รับการรักษา โรคเอดส์ก็จะเกิดขึ้น ซึ่งเป็นระยะที่ภูมิคุ้มกันถูกทำลายลงอย่างรุนแรง ระดับ CD4 ในร่างกายต่ำกว่า 200 จากที่คนทั่วไปจะอยู่ระดับค่าที่ 500-1,600 ทำให้ผู้ที่มีเชื้อไวรัสเอชไอวีในระยะนี้ติดเชื้อโรคชนิดอื่นได้โดยง่าย เพราะร่างกายมีความอ่อนแอนั่นเอง อาการช่วงนี้ ได้แก่- มีไข้บ่อย ไอเป็นเลือด ปวดศีรษะรุนแรง
- มีเหงื่อออกตอนกลางคืน คลื่นไส้ อาเจียน
- รู้สึกเหนื่อยง่าย ปวดเมื่อยร่างกาย อ่อนเพลีย
- ต่อมน้ำเหลืองที่คอ รักแร้ และขาหนีบบวมโต
- ท้องเสียเรื้อรัง น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว
- เชื้อราที่ปาก เชื้อราในปอด ปอดอักเสบ เชื้อราในเยื่อหุ้มสมอง
- พบเชื้อวัณโรค เป็นงูสวัด และมีแผลเริมชนิดลุกลาม
เอชไอวีรักษาได้
การรักษาผู้ที่ติดเชื้อเอชไอวีในปัจจุบัน วิธีที่ดีที่สุด คือ การทานยาต้านไวรัส โดยแพทย์จะใช้ยารีโทรไวรัส (ARV) ที่มีหน้าที่ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อเอชไอวีทำให้ระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายไม่ถูกทำลายไปจนหมด ทำให้ผู้ติดเชื้อมีสุขภาพที่ดี มีชีวิตที่ยืนยาวเทียบเท่ากับคนทั่วไป อีกทั้งการทานยาต้านอย่างมีวินัยจะช่วยลดความเสี่ยงในการแพร่กระจายเชื้อเอชไอวีสู่คู่นอนของคุณเองด้วย การพบเชื้อไว้ จะนำคุณให้เข้าสู่กระบวนการรักษาที่รวดเร็วทำให้เชื้อเอชไอวีไม่พัฒนาไปสู่โรคเอดส์ สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่ารอให้มีอาการก่อนจึงไปตรวจ HIV เพราะผู้ติดเชื้อจำนวนมากไม่มีอาการในระยะเริ่มต้น การตรวจเลือดคือวิธีเดียวที่สามารถยืนยันการติดเชื้อได้อย่างแม่นยำ หากตรวจพบเร็วและเริ่มรับประทานยาต้านไวรัสทันที จะช่วยป้องกันการพัฒนาไปสู่โรคเอดส์ ทำให้มีอายุขัยใกล้เคียงคนทั่วไป และลดการแพร่เชื้อสู่ผู้อื่นได้ตามหลักการ U=U (Undetectable = Untransmittable)อ่านบทความอื่นๆ ที่น่าสนใจ
แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบแล้ว
ตรวจสอบลิงก์และความเกี่ยวข้องกับประเด็นหลักของบทความเมื่อ 13 สิงหาคม 2569 แหล่งอ้างอิงเหล่านี้รองรับเฉพาะขอบเขตที่ระบุในเอกสารต้นทาง และไม่ใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ กฎหมาย หรือบริการเฉพาะบุคคล
- CDC: Getting Tested for HIV เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
- กรมควบคุมโรค: แนวทางตรวจ HIV/ซิฟิลิส/HBV/HCV พ.ศ. 2568 เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
- WHO: HIV and AIDS fact sheet เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569
