HIV และเอดส์: ความแตกต่างที่ควรรู้เพื่อการดูแลอย่างเหมาะสม

เอชไอวี และเอดส์ มีผู้คนมากมายที่ยังเข้าใจผิด และยังไม่ทราบว่าสองสิ่งนี้มีความแตกต่างกันอยู่ ความจริงแล้ว ไวรัสเอชไอวี ที่ย่อมาจากภาษาอังกฤษว่า Human Immunodeficiency Virus (HIV) เป็นเชื้อไวรัสที่เมื่อเข้าสู่ร่างกายของคนเราแล้ว มันจะมุ่งไปทำลายเซลล์เม็ดเลือดขาว เซลล์ที่เป็นเป้าหมายหลักโดยตรงของไวรัสเอชไอวี คือ เม็ดเลือดขาวลิมโฟซัยท์ (Lymphocyte) ทีเซลล์ (T-cell) ชนิด ซีดี 4 (CD4) ซึ่งเม็ดเลือดขาวในร่างกายทำหน้าที่ในการกำจัดสิ่งแปลกปลอม หรือเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกายแล้วนำไปทำลาย เมื่อเซลล์เม็ดเลือดขาวถูกทำลาย จึงทำให้ผู้ป่วยที่ได้รับเชื้อเอชไอวี มีภูมิคุ้มกันต่ำลง จนในที่สุดร่างกาย ไม่มีภูมิคุ้มกัน เพียงพอในการป้องกันร่างกายจากเชื้อโรคภายนอก

เอชไอวีแพร่เชื้อได้ทางไหน?

• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้ผ่านการมีเพศสัมพันธ์กับผู้ที่มีเชื้อ หรือผู้ที่มีความเสี่ยง โดยไม่ได้ป้องกันด้วยการสวมถุงยางอนามัย หรือการทานยาเพร็พ (PrEP)
• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้จากการมีเพศสัมพันธ์กับหลายคน มีการเปลี่ยนคู่นอนบ่อย หรือมีเพศสัมพันธ์กับคนที่ติด โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อยู่แล้ว ก็มีโอกาสเพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อได้
• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้จากการใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน หรือแม้แต่การใช้กระบอกฉีดยาร่วมกับผู้ติดเชื้อ ในกลุ่มผู้ที่เสพสารเสพติด
• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้จากการปลูกถ่ายอวัยวะ หรือบริจาคเลือด เป็นอีกหนึ่งความเสี่ยงที่สามารถพบได้เช่นกัน แต่ในปัจจุบันมีการคัดกรองผู้บริจาคเลือด หรือผู้บริจาคอวัยวะอย่างเข้มงวดมากขึ้น ก่อนที่จะนำมาถ่ายให้กับผู้ป่วย โดยมีการตรวจหาเชื้อก่อนนำไปใช้ทุกครั้ง
• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้ในกลุ่มผู้ที่ทำงานกับอุปกรณ์ที่อาจปนเปื้อนเชื้อเอชไอวี หรือบุคลากรทางการแพทย์ หมอ พยาบาล ผู้ช่วยแพทย์ เช่น เข็มฉีดยา มีดผ่าตัด หรือของมีคม ที่อาจได้รับเชื้อผ่านอุบัติเหตุของมีคมบาดมือ หรือเข็มทิ่มตำโดยไม่ได้ตั้งใจ
• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้ผ่านการเจาะ หรือสักตามร่างกาย หากอุปกรณ์ที่ใช้ไม่สะอาด มีการใช้เข็มสัก หรือเจาะซ้ำ หรือใช้หมึกในการสักร่วมกับผู้อื่น หรืออุปกรณ์อื่นๆ ที่ไม่ได้มาตรฐาน
• "เอชไอวี" สามารถแพร่เชื้อได้โดยการติดต่อผ่านแม่สู่ลูก ในกรณีที่แม่มีเชื้อเอชไอวีอยู่ แล้วเกิดการตั้งครรภ์ทำให้มีการถ่ายทอดเชื้อไปสู่ลูก แต่ในปัจจุบัน ได้ค้นพบวิธีการป้องกันการแพร่เชื้อเอชไอวี และเอดส์จากแม่ไปสู่ลูกได้สำเร็จแล้ว โดยวิธีการทานยาต้านไวรัสตั้งแต่ในช่วงตั้งครรภ์ จะช่วยป้องกันความเสี่ยงจากการติดเชื้อเอชไอวีของทารกได้ลดลง แต่ปัญหาส่วนมากในขณะนี้คือ แม่ไม่ยอมไปฝากครรภ์แต่เนิ่นๆ และไม่พาคู่ครองมาตรวจด้วย ทำให้ไม่ทราบว่ามีความเสี่ยงที่จะติดเชื้อเอชไอวีอยู่ ดังนั้นสิ่งที่จะต้องเน้นย้ำ คือ การหลีกเลี่ยงการตั้งครรภ์ในขณะที่ไม่พร้อม หรือไม่ได้วางแผนครอบครัว การที่แม่มาฝากท้องเร็ว และพาคู่มาตรวจด้วย หากพบว่าติดเชื้อแพทย์จะให้ทานยาอย่างสม่ำเสมอ และนำทารกมาตรวจติดตามหลังคลอด ช่วยเรื่องวางแผนครอบครัวอย่างเหมาะสม หากทำทุกอย่างได้อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ ทารกก็จะปลอดภัยไม่ติดเชื้อ และครอบครัวก็จะแข็งแรงมีความสุข

ถึงเวลาตรวจ HIV หรือยัง? * ราคาและบริการฟรีขึ้นอยู่กับแต่ละสถานบริการ กรุณาตรวจสอบรายละเอียดก่อนรับบริการ ดูบริการตรวจ HIV → 02

ปัจจัยที่มีผลต่อความเสี่ยงในการติด HIV

การติด HIV ต้องมีสารคัดหลั่งที่ถ่ายทอดเชื้อได้เข้าสู่เยื่อบุ เนื้อเยื่อที่มีบาดแผล หรือกระแสเลือด ความเสี่ยงขึ้นกับชนิดของการสัมผัส ปริมาณไวรัสของผู้มี HIV และวิธีป้องกันที่ใช้ สุขภาพแข็งแรงหรืออ่อนแอโดยทั่วไปเพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่าจะติด HIV หรือไม่

กิจกรรมที่ไม่ทำให้ติด HIV

HIV ไม่ติดต่อผ่านการกอด จับมือ จูบแบบปิดปาก การหายใจร่วมกัน การใช้ภาชนะหรือห้องน้ำร่วมกัน น้ำตา เหงื่อ หรือน้ำลายที่ไม่มีเลือดปน และไม่ติดต่อจากยุงหรือแมลงกัดต่อย การที่เชื้ออาจคงอยู่ได้ช่วงหนึ่งภายใต้สภาพเฉพาะไม่ได้ทำให้พื้นผิวหรือการสัมผัสในชีวิตประจำวันเป็นช่องทางติดต่อ หากกังวลจากเหตุการณ์ที่มีเลือด น้ำอสุจิ น้ำหล่อลื่นก่อนหลั่ง สารคัดหลั่งช่องคลอดหรือทวารหนัก หรือน้ำนมแม่เข้าสู่เยื่อบุ บาดแผล หรือกระแสเลือด ควรให้ผู้ให้บริการประเมินความเสี่ยง

อาการของผู้อยู่ร่วมกับเอชไอวี

ช่วงแรกบางคนจะไม่มีอาการใดๆ แสดงให้เห็น บางคนจะมีอาการเจ็บคอ เป็นไข้ และต่อมน้ำเหลืองโต หรือเป็นผื่นคันตามร่างกาย อาการจะปรากฏประมาณหนึ่งถึงสี่สัปดาห์หลังจากติดเชื้อ เรียกว่าติดเชื้อระยะแรกมีอาการคล้ายๆ ไข้หวัด และอาการมักจะหายหลังจากประมาณหนึ่งสัปดาห์ แต่เชื้อเอชไอวียังคงทำลายภูมิคุ้มกันของร่างกายให้อ่อนแอเรื่อยๆ และช่วง 2 - 3 เดือนหลังจากติดเชื้อ เชื้อจะแพร่กระจายมากขึ้น ปริมาณเชื้อไวรัสจะเพิ่มสูงขึ้น

ตรวจ HIV ใกล้บ้านอย่างเป็นส่วนตัว * ราคาและบริการฟรีขึ้นอยู่กับแต่ละสถานบริการ กรุณาตรวจสอบรายละเอียดก่อนรับบริการ ค้นหาสถานบริการ → 03

การป้องกัน เอชไอวี และเอดส์

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ การใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์เป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงในการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs) รวมถึงการติดเชื้อ HIV และยังช่วยลดความเสี่ยงในการตั้งครรภ์ที่ไม่พึงประสงค์ได้อีกด้วย ถุงยางอนามัยทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกัน ไม่ให้น้ำอสุจิและสารคัดหลั่งเข้าสู่ร่างกาย การใช้อย่างถูกวิธีและสม่ำเสมอเป็นสิ่งสำคัญในการเพิ่มประสิทธิภาพของการป้องกัน ควรตรวจสอบคุณภาพและวันหมดอายุของถุงยางอนามัยก่อนใช้งานทุกครั้งเพื่อความปลอดภัย
• ใช้เข็มฉีดยาที่สะอาด สำหรับการฉีดยา การไม่ใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่นเป็นสิ่งสำคัญมากในการป้องกันการติดเชื้อจากโรคต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งโรคที่ติดต่อผ่านทางเลือด เช่น HIV และไวรัสตับอักเสบ B และ C การใช้เข็มฉีดยาร่วมกันอาจทำให้เชื้อโรคแพร่กระจายได้อย่างง่ายดาย การใช้เข็มที่สะอาดและใหม่ทุกครั้งเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันการติดเชื้อ ควรทิ้งเข็มที่ใช้แล้วในที่ที่ปลอดภัยและไม่ใช้ซ้ำเพื่อลดความเสี่ยงต่อสุขภาพของตนเองและผู้อื่น
• รับรู้สถานะการเลือดของตนเอง โดยการตรวจคัดกรองเอชไอวีเป็นประจำ อย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง การตรวจคัดกรองเอชไอวีมีข้อดีหลายประการ เช่น ช่วยให้ตรวจพบเชื้อได้เร็ว ทำให้สามารถเริ่มการรักษาเพื่อลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและชะลอการพัฒนาไปสู่โรคเอดส์ นอกจากนี้ยังช่วยป้องกันการแพร่เชื้อไปยังผู้อื่น ลดความเสี่ยงของโรคแทรกซ้อน และสร้างความมั่นใจในสุขภาพทางเพศ การตรวจอย่างสม่ำเสมอยังสนับสนุนการป้องกันเชิงรุกด้วยการใช้วิธีการป้องกันที่เหมาะสม เช่น PrEP หรือ PEP ในกลุ่มผู้ที่มีความเสี่ยงสูง
• ใช้ยาต้านไวรัสในผู้ที่ไม่ติดเชื้อเอชไอวี ยาเพร็พ PrEP / ยาเป๊ป PEP ยาต้านไวรัสก่อน และหลัง สัมผัสเชื้อ

การรักษา เอชไอวี และเอดส์

ปัจจุบันเอชไอวี และเอดส์ สามารถรักษาได้โดยการกินยารักษาการติดเชื้อเอชไอวี และจะต้องกินให้ครบ และตรงเวลาเป็นประจำทุกวัน เป็นข้อปฏิบัติที่เคร่งครัด เพื่อประสิทธิภาพในการรักษา และจะต้องกินไปตลอดชีวิต สามารถหาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ บทความ อื่นๆ ภายในเว็บไซต์

โรคเอดส์ เป็นเพียงระยะสุดท้ายของการติดเชื้อ เอชไอวี ดังนั้นเอชไอวี และเอดส์ จึงไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

แหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบแล้ว

ตรวจสอบลิงก์และความเกี่ยวข้องกับประเด็นหลักของบทความเมื่อ 13 สิงหาคม 2569 แหล่งอ้างอิงเหล่านี้รองรับเฉพาะขอบเขตที่ระบุในเอกสารต้นทาง และไม่ใช้แทนคำแนะนำทางการแพทย์ กฎหมาย หรือบริการเฉพาะบุคคล

1. WHO: HIV and AIDS fact sheet เข้าถึงเมื่อ 13 สิงหาคม 2569